Tłumaczenie a vista to ustny przekład tekstu pisanego, wykonywany na bieżąco, w trakcie czytania, bez wcześniejszego przygotowania pisemnej wersji. Tłumacz ma przed sobą dokument w jednym języku i od razu mówi jego treść w drugim, dlatego tę formę stosuje się wszędzie tam, gdzie ktoś musi poznać treść pisma tu i teraz: u notariusza, w sądzie, w urzędzie, w szpitalu czy przy stole negocjacyjnym.
W tym artykule znajdziesz wyjaśnienie, czym tłumaczenie a vista różni się od innych form przekładu, przykłady sytuacji, w których się je stosuje, opis przebiegu tłumaczenia dokumentów u notariusza oraz wskazówki, jak przygotować spotkanie, żeby tłumacz mógł pracować sprawnie.
Spis treści
- Tłumaczenie a vista: co to jest?
- Czym tłumaczenie a vista różni się od innych form przekładu?
- Tłumaczenie a vista: przykłady zastosowań
- Jak wygląda tłumaczenie a vista dokumentów u notariusza?
- Kto może wykonywać tłumaczenie a vista?
- Co sprawia trudność w tłumaczeniu a vista?
- Jak przygotować dokumenty i spotkanie?
- Następne kroki przed spotkaniem z tłumaczem
- Najczęściej zadawane pytania
Tłumaczenie a vista: co to jest?
Tłumaczenie a vista to odczytanie na głos, w innym języku, tekstu, który tłumacz widzi przed sobą. Nazwa pochodzi z włoskiego i oznacza mniej więcej „z widzenia” lub „na pierwszy rzut oka”. W literaturze anglojęzycznej używa się określenia sight translation. Formalnie jest to forma pośrednia: punktem wyjścia jest tekst pisany, jak przy tłumaczeniu pisemnym, ale wynik ma postać wypowiedzi ustnej, jak przy tłumaczeniu ustnym.
W praktyce wygląda to tak: notariusz odczytuje akt po polsku albo strona przekazuje tłumaczowi umowę w języku obcym, a tłumacz czyta ją wzrokiem i jednocześnie mówi jej treść w języku słuchacza. Nie powstaje żaden dokument z przekładem. Słuchacz poznaje treść, może zadać pytania, a następnie podpisuje oryginał albo podejmuje decyzję.
Skąd tłumacz wie, jak przełożyć tekst, którego nie widział wcześniej?
Doświadczony tłumacz czyta kilka słów, a czasem całe zdanie do przodu, zanim zacznie je mówić. Dzięki temu może przestawić szyk zdania, który w językach takich jak niemiecki czy angielski bywa zupełnie inny niż w polskim. Pomagają mu też wiedza o typowej budowie danego dokumentu oraz znajomość terminologii: akt notarialny, pełnomocnictwo czy umowa najmu mają powtarzalną strukturę, więc tłumacz wie, czego się spodziewać w kolejnych paragrafach.
Czym tłumaczenie a vista różni się od innych form przekładu?
Tłumaczenie a vista różni się od tłumaczenia pisemnego tym, że nie zostawia śladu w postaci dokumentu, a od tłumaczenia konsekutywnego i symultanicznego tym, że źródłem jest tekst, nie mowa. Każda z tych form ma inne zastosowanie i inne skutki prawne.
| Cecha | Tłumaczenie a vista | Tłumaczenie pisemne | Tłumaczenie konsekutywne |
|---|---|---|---|
| Źródło | Tekst pisany | Tekst pisany | Wypowiedź ustna |
| Wynik | Wypowiedź ustna | Dokument | Wypowiedź ustna |
| Czas na przygotowanie | Zwykle kilka minut lub brak | Godziny lub dni | Przygotowanie tematyczne przed spotkaniem |
| Możliwość korekty | Ograniczona, poprawka na bieżąco | Pełna, z redakcją i weryfikacją | Ograniczona |
| Typowe miejsca | Kancelaria notarialna, sąd, urząd, szpital, negocjacje | Umowy, dokumentacja, akty stanu cywilnego | Spotkania, przemówienia, przesłuchania |
| Czy zostaje dokument z przekładem? | Nie | Tak, także w wersji poświadczonej | Nie, chyba że wypowiedzi są protokołowane |
Pojęcie a vista pojawia się również w tłumaczeniu konferencyjnym. Gdy mówca odczytuje przemówienie z kartki, a tłumacz w kabinie ma przed sobą ten sam tekst, pracuje symultanicznie, ale korzysta z dokumentu, czyli łączy symultanikę z elementami a vista. Właśnie dlatego Polskie Stowarzyszenie Tłumaczy Konferencyjnych w ogólnych zasadach wykonywania tłumaczeń ustnych zaznacza, że teksty przygotowanych wystąpień należy przekazać tłumaczom z wyprzedzeniem, a w przeciwnym razie tłumacz może podać wersję uproszczoną lub skróconą.
Tłumaczenie a vista: przykłady zastosowań
Tłumaczenie a vista stosuje się wszędzie tam, gdzie osoba nieznająca języka dokumentu musi poznać jego treść od razu, a sporządzanie pisemnego przekładu byłoby zbyt czasochłonne lub niepotrzebne. Najczęstsze przykłady pochodzą z obrotu prawnego, ale ta forma pojawia się także w biznesie i w ochronie zdrowia.
- Kancelaria notarialna. Tłumacz przekłada cudzoziemcowi treść aktu notarialnego przed podpisaniem, na przykład przy zakupie mieszkania, założeniu spółki czy udzieleniu pełnomocnictwa.
- Sąd i prokuratura. Tłumacz odczytuje w języku obcym pisma procesowe, protokoły, postanowienia lub dokumenty dołączone do akt.
- Policja i straż graniczna. Tłumacz przekłada pouczenia, protokoły zatrzymania czy dokumenty podróży.
- Urząd stanu cywilnego. Przy zawarciu małżeństwa z cudzoziemcem tłumacz przekłada treść zapewnień i dokumentów.
- Szpital i przychodnia. Tłumacz przekłada pacjentowi formularz zgody na zabieg, wypis lub zalecenia lekarskie.
- Negocjacje handlowe. Strona otrzymuje projekt umowy w języku kontrahenta i chce poznać jego treść jeszcze w trakcie spotkania.
- Audyt i kontrola. Tłumacz przekłada audytorowi z zagranicy dokumenty wewnętrzne firmy, instrukcje czy rejestry.
- Konferencje. Tłumacz w kabinie korzysta z tekstu przemówienia odczytywanego przez mówcę.
W każdej z tych sytuacji tłumaczenie a vista oszczędza czas, ale nie zastępuje tłumaczenia pisemnego, jeżeli dokument ma być później złożony w urzędzie, sądzie lub rejestrze. Wtedy potrzebny jest przekład pisemny, zwykle poświadczony przez tłumacza przysięgłego.
Jak wygląda tłumaczenie a vista dokumentów u notariusza?
Tłumaczenie a vista dokumentów u notariusza polega na tym, że tłumacz przekłada ustnie stronie nieznającej języka polskiego treść aktu, który notariusz odczytuje przed podpisaniem. Akt sporządza się po polsku, a strona musi zrozumieć, co podpisuje, dlatego przepisy ustawy Prawo o notariacie z 14 lutego 1991 roku przewidują w takiej sytuacji udział tłumacza przysięgłego.
Typowy przebieg czynności z udziałem tłumacza wygląda następująco:
- Ustalenie terminu i języka. Kancelaria pyta o język cudzoziemca i informuje, że potrzebny będzie tłumacz przysięgły tego języka. Często to strona sama zapewnia tłumacza.
- Przesłanie projektu aktu. Dobra praktyka to przekazanie tłumaczowi projektu aktu kilka dni wcześniej, żeby mógł przygotować terminologię.
- Weryfikacja tożsamości. Notariusz sprawdza dokumenty stron i tłumacza, a dane tłumacza trafiają do treści aktu.
- Odczytanie i przekład. Notariusz odczytuje akt fragment po fragmencie, a tłumacz przekłada każdy fragment na język cudzoziemca. Czasem tłumacz czyta tekst wzrokiem i mówi przekład równolegle z notariuszem.
- Pytania i wyjaśnienia. Cudzoziemiec może zadawać pytania, a tłumacz przekłada je notariuszowi i odpowiedzi z powrotem.
- Podpisanie aktu. Akt podpisują strony, tłumacz i notariusz, a w treści aktu zaznacza się, że został przetłumaczony.
Kiedy potrzebny jest dodatkowo przekład pisemny?
Sam przekład ustny wystarcza do podpisania aktu, ale cudzoziemiec często chce mieć tekst w swoim języku do dalszego użytku, na przykład dla banku lub urzędu w kraju pochodzenia. Wtedy zamawia się dodatkowo poświadczone tłumaczenie pisemne wypisu aktu. Warto zaplanować to wcześniej, bo przekład pisemny dłuższego aktu zajmuje więcej czasu niż samo spotkanie.
Kto może wykonywać tłumaczenie a vista?
W sytuacjach urzędowych tłumaczenie a vista wykonuje tłumacz przysięgły, a w biznesie każdy kompetentny tłumacz ustny z odpowiednią parą językową. Ustawa z 25 listopada 2004 roku o zawodzie tłumacza przysięgłego wymienia w art. 13 wśród uprawnień tłumacza przysięgłego dokonywanie tłumaczenia ustnego, a w art. 14 nakłada obowiązek zachowania w tajemnicy informacji poznanych w związku z tłumaczeniem.
Art. 15 tej ustawy stanowi, że tłumacz przysięgły nie może odmówić tłumaczenia na żądanie sądu, prokuratora, Policji lub organów administracji publicznej, chyba że zachodzą szczególnie ważne przyczyny. Notariusz nie jest wymieniony w tym katalogu, więc przy czynnościach notarialnych tłumacza ustala się zwykle wcześniej, na zasadzie zwykłego zlecenia.
Przy tłumaczeniach w kontekście prawnym punktem odniesienia jest też norma ISO 20228:2019 dotycząca tłumaczenia sądowego i prawnego, która określa kompetencje tłumaczy pracujących w otoczeniu wymiaru sprawiedliwości i zalecenia co do form tłumaczenia w różnych sytuacjach prawnych. Norma jest obecnie w trakcie przeglądu i ma zostać zastąpiona nowym wydaniem.
Co sprawia trudność w tłumaczeniu a vista?
Największą trudnością w tłumaczeniu a vista jest to, że tłumacz musi jednocześnie czytać, analizować i mówić, a słuchacz oczekuje płynnej, naturalnej wypowiedzi, a nie przekładu słowo po słowie. Tekst pisany jest zwykle gęstszy niż mowa: ma długie zdania, wtrącenia, odesłania do paragrafów i specjalistyczne słownictwo.
- Długie zdania prawnicze. Akt notarialny czy umowa potrafią mieć zdania na pół strony, które trzeba podzielić na krótsze bez zmiany sensu.
- Różnice w szyku. Orzeczenie na końcu zdania niemieckiego wymusza czytanie do przodu, zanim tłumacz zacznie mówić.
- Terminy bez odpowiedników. Instytucje prawa polskiego, takie jak księga wieczysta czy służebność, trzeba objaśnić, a nie tylko nazwać.
- Liczby, daty i kwoty. Muszą zostać odczytane bezbłędnie, bo od nich zależy treść zobowiązania.
- Jakość dokumentu. Słabe skany, odręczne dopiski i drobny druk spowalniają pracę.
- Presja czasu. Przy stole siedzą strony, notariusz lub sędzia, którzy czekają na przekład.
Dlatego nawet doświadczony tłumacz prosi o kilka minut na przejrzenie dokumentu przed rozpoczęciem. To nie opóźnienie, tylko sposób na to, żeby przekład był dokładny.
Jak przygotować dokumenty i spotkanie?
Najprostszy sposób na sprawne tłumaczenie a vista to przekazanie tłumaczowi dokumentów przed spotkaniem. Nawet jeden dzień wystarczy, żeby sprawdził terminologię, nazwy własne i ewentualne niejasności w tekście.
- Prześlij projekt aktu, umowy lub pisma w wersji elektronicznej, najlepiej edytowalnej.
- Dołącz dokumenty, do których tekst się odwołuje, na przykład odpis z księgi wieczystej, statut spółki, wcześniejsze aneksy.
- Podaj imiona, nazwiska i nazwy firm w poprawnej pisowni.
- Poinformuj, ile osób będzie potrzebować przekładu i w jakim języku.
- Zarezerwuj dodatkowy czas, bo czynność z tłumaczem trwa dłużej niż bez niego.
- Ustal, czy po spotkaniu potrzebne będzie także tłumaczenie pisemne.
Następne kroki przed spotkaniem z tłumaczem
Tłumaczenie a vista to ustny przekład dokumentu na bieżąco, stosowany głównie u notariusza, w sądzie, w urzędach, w ochronie zdrowia i podczas negocjacji. Nie zastępuje tłumaczenia pisemnego, gdy dokument ma trafić do urzędu, ale pozwala stronie poznać treść pisma przed podpisem i zadać pytania. W sytuacjach urzędowych wykonuje je tłumacz przysięgły, który działa na podstawie ustawy z 2004 roku i jest związany tajemnicą zawodową.
Przed spotkaniem ustal język, znajdź tłumacza z odpowiednimi uprawnieniami, przekaż mu dokumenty z wyprzedzeniem i zaplanuj więcej czasu na samą czynność. Te cztery kroki rozwiązują większość problemów, które pojawiają się przy stole.
Masz zaplanowaną wizytę u notariusza lub spotkanie, na którym cudzoziemiec musi poznać treść dokumentu? Wyślij projekt dokumentu i termin do biura tłumaczeń z tłumaczami specjalizującymi się w konkretnych branżach, które zapewni tłumacza przysięgłego lub tłumacza ustnego z wykształceniem kierunkowym w potrzebnej parze językowej, także w rzadszych językach. Szybka odpowiedź i jasna wycena bez ukrytych dopłat pozwolą ci zarezerwować termin bez nerwowego szukania w ostatniej chwili.
Najczęściej zadawane pytania
Czy tłumaczenie a vista jest tłumaczeniem ustnym czy pisemnym?
Jest tłumaczeniem ustnym, bo jego wynikiem jest wypowiedź, a nie dokument. Źródłem jest jednak tekst pisany, dlatego często opisuje się je jako formę pośrednią między przekładem pisemnym a ustnym.
Czy u notariusza musi być tłumacz przysięgły?
Przy czynności z udziałem osoby, która nie zna języka polskiego, przepisy Prawa o notariacie przewidują udział tłumacza przysięgłego. Szczegóły, w tym możliwe wyjątki, warto potwierdzić w kancelarii przy umawianiu terminu.
Ile trwa tłumaczenie a vista aktu notarialnego?
Zwykle czynność z tłumaczem trwa wyraźnie dłużej niż bez niego, bo każdy fragment aktu jest odczytywany i przekładany. Przy typowej umowie sprzedaży mieszkania warto zarezerwować dodatkowy czas na przekład i pytania cudzoziemca.
Czy można przygotować się do tłumaczenia a vista?
Tak, i jest to bardzo wskazane. Jeśli tłumacz dostanie projekt dokumentu wcześniej, sprawdzi terminologię i nazwy własne, a przekład w dniu spotkania będzie płynniejszy i dokładniejszy.
Czy tłumaczenie a vista może zastąpić tłumaczenie przysięgłe dokumentu?
Nie. Gdy dokument ma zostać złożony w urzędzie, sądzie lub rejestrze, potrzebne jest poświadczone tłumaczenie pisemne. Przekład a vista pozwala jedynie poznać treść dokumentu w danej chwili.
Czym tłumaczenie a vista różni się od tłumaczenia z kartki w kabinie?
W kabinie tłumacz pracuje symultanicznie i słucha mówcy, a tekst przemówienia jest dla niego pomocą. W klasycznym tłumaczeniu a vista nikt nie mówi, a jedynym źródłem jest dokument, który tłumacz czyta i od razu przekłada na głos.
