Tłumacz języka chińskiego, japońskiego lub koreańskiego w rozmowach biznesowych przekłada słowa, ale też pilnuje formy grzecznościowej, kolejności wypowiedzi i liczb, które w tych językach liczy się inaczej niż po polsku. Od tego, czy dobierzesz właściwą odmianę języka, tryb tłumaczenia i osobę ze znajomością branży, zależy przebieg negocjacji z dostawcą z Shenzhen, audytu w fabryce w Nagoi czy wizyty partnera z Seulu.
Poniżej znajdziesz różnice między trzema językami Azji Wschodniej, które mają znaczenie w tłumaczeniu ustnym, wskazówki dotyczące wyboru trybu pracy tłumacza i listę rzeczy do przygotowania przed spotkaniem.
Spis treści
- Kiedy firma potrzebuje tłumacza języka chińskiego, japońskiego lub koreańskiego?
- Tłumacz ustny języka chińskiego a odmiany chińszczyzny
- Tłumacz języka chińskiego w biznesie: twarz, relacje i negocjacje
- Japoński w tłumaczeniu ustnym: keigo i komunikacja pośrednia
- Koreański: poziomy grzeczności i hierarchia przy stole
- Chiński, japoński i koreański w tłumaczeniu ustnym: porównanie
- Jaki tryb tłumaczenia ustnego wybrać na spotkanie z partnerem z Azji?
- Jak przygotować tłumacza do spotkania?
- Tłumacz języka chińskiego, japońskiego i koreańskiego: jak sprawdzić kwalifikacje?
- Najważniejsze informacje o tłumaczeniach ustnych z językami Azji Wschodniej
- Najczęściej zadawane pytania
Kiedy firma potrzebuje tłumacza języka chińskiego, japońskiego lub koreańskiego?
Tłumacz ustny jest potrzebny wszędzie tam, gdzie rozmowa ma skutki handlowe, prawne lub techniczne, a angielski po obu stronach nie wystarcza do precyzyjnego porozumienia. Według informacji polskiej placówki dyplomatycznej w Pekinie Chiny są największym partnerem handlowym Polski w Azji i drugim co do wielkości źródłem polskiego importu, a Polska jest największym partnerem handlowym Chin w Europie Środkowo-Wschodniej (opis współpracy gospodarczej Polski i Chin na gov.pl). To przekłada się na tysiące spotkań z dostawcami, spedytorami i inwestorami.
Japonia i Korea Południowa mają w Polsce inny profil obecności. Firmy z tych krajów prowadzą tu zakłady produkcyjne, centra badawcze i projekty przemysłowe, w tym w sektorze motoryzacyjnym, elektronicznym i obronnym. Typowe sytuacje, w których przydaje się tłumacz, to:
- negocjacje kontraktu z producentem lub dystrybutorem,
- audyty jakości i odbiory techniczne w fabryce,
- wizyty delegacji, targi branżowe i rozmowy przy stoisku,
- szkolenia pracowników prowadzone przez inżynierów z centrali,
- spotkania zarządów i rad nadzorczych spółek z kapitałem azjatyckim,
- czynności przed sądem, notariuszem lub urzędem z udziałem obywatela Chin, Japonii albo Korei.
W wielu z tych sytuacji partner z Azji mówi po angielsku, ale na poziomie, który wystarcza do rozmowy ogólnej, a nie do omawiania tolerancji wymiarowych czy kar umownych. Tłumacz pracujący bezpośrednio z językiem ojczystym rozmówcy zmniejsza ryzyko, że ustalenia zostaną zrozumiane inaczej po każdej ze stron.
Tłumacz ustny języka chińskiego a odmiany chińszczyzny
Zlecając pracę tłumaczowi ustnemu języka chińskiego, trzeba najpierw ustalić, jaką odmianą posługuje się rozmówca. Chiński to w praktyce grupa odmian, które w mowie bywają wzajemnie niezrozumiałe, choć zapisuje się je podobnym systemem znaków.
Putonghua, guoyu i kantoński
Standardowy chiński mandaryński w Chińskiej Republice Ludowej nosi nazwę putonghua, na Tajwanie guoyu, a w Singapurze huayu. Te trzy warianty różnią się wymową części słów i słownictwem, ale tłumacz mandaryńskiego obsłuży rozmówcę z każdego z tych miejsc. Inaczej jest z kantońskim, którym mówi się w Hongkongu, Makau i prowincji Guangdong. Kantoński ma więcej tonów niż mandaryński (zwykle podaje się sześć wobec czterech) i osobne słownictwo, więc tłumacz znający wyłącznie mandaryński nie zrozumie swobodnej rozmowy po kantońsku.
W praktyce większość partnerów biznesowych z Hongkongu swobodnie mówi po mandaryńsku, a młodsze pokolenie także po angielsku. Jeśli jednak rozmowa dotyczy spraw rodzinnych, spadkowych albo przesłuchania osoby starszej, kantoński może być jedynym językiem, w którym rozmówca czuje się pewnie.
Znaki uproszczone i tradycyjne w materiałach dla tłumacza
Kontynentalne Chiny i Singapur stosują znaki uproszczone, a Tajwan, Hongkong i Makau znaki tradycyjne. Dla tłumacza ustnego ma to znaczenie przy przygotowaniu: prezentacje, cenniki i specyfikacje od partnera z Tajpej będą zapisane inaczej niż materiały z Szanghaju. Tłumacz powinien dostać dokumenty w tej wersji, w której ma je zobaczyć druga strona.
Tłumacz języka chińskiego w biznesie: twarz, relacje i negocjacje
Tłumacz języka chińskiego w biznesie pracuje w kulturze, w której relacja poprzedza umowę, a odmowa rzadko pada wprost. Dwa pojęcia wracają w każdym poradniku dla negocjatorów: mianzi, czyli twarz i prestiż rozmówcy, oraz guanxi, czyli sieć wzajemnych relacji i zobowiązań.
Dla przebiegu rozmowy wynikają z tego konkretne konsekwencje. Chiński kontrahent częściej powie, że sprawę trzeba jeszcze przeanalizować, niż odrzuci propozycję. Doświadczony tłumacz odda takie zdanie wiernie, bez dopisywania własnej interpretacji, ale po spotkaniu może zwrócić uwagę zleceniodawcy na ton wypowiedzi. Nie zmienia treści, lecz pomaga ci jej nie przeoczyć.
Osobną pułapką są liczby. Chiński, japoński i koreański grupują cyfry po cztery, a nie po trzy jak polski. W chińskim podstawową jednostką jest wan, czyli dziesięć tysięcy, więc milion to sto wanów, a sto milionów to jedno yi. W negocjacjach dotyczących wolumenów zamówień, kar umownych czy wartości inwestycji tłumacz przelicza takie liczby w locie. Dobrą praktyką jest zapisywanie najważniejszych kwot i ilości na kartce lub ekranie, tak by obie strony widziały te same cyfry.
Japoński w tłumaczeniu ustnym: keigo i komunikacja pośrednia
Japoński wymaga od tłumacza ciągłego dobierania poziomu grzeczności, który w polskim oddaje się głównie formą pan lub pani. System form honoryfikatywnych, nazywany keigo, dzieli się na trzy grupy: sonkeigo (wywyższanie rozmówcy), kenjōgo (uniżanie siebie i własnej firmy) oraz teineigo (neutralną uprzejmość).
Japoński przedstawiciel firmy, mówiąc o własnym prezesie do gościa z zewnątrz, użyje form skromnych, a nie wywyższających. Tłumacz przekładający z polskiego na japoński musi tę zasadę zastosować sam, bo polski mówca jej nie sygnalizuje. Przy błędnym doborze form rozmowa nie zostanie zerwana, ale strona japońska odbierze ją jako mniej profesjonalną.
Druga cecha to komunikacja pośrednia. Słowo hai często oznacza słyszę i rozumiem, a nie zgadzam się. Wyrażenia w rodzaju to byłoby trudne bywają uprzejmą formą odmowy. Japońska kultura biznesowa przywiązuje też wagę do ceremonii: wymiany wizytówek meishi oburącz, kolejności zajmowania miejsc i milczenia, które nie jest niezręcznością, lecz czasem na namysł. Tłumacz, który zna te zwyczaje, nie wypełnia ciszy zbędnymi słowami.
Koreański: poziomy grzeczności i hierarchia przy stole
Koreański, podobnie jak japoński, zmienia końcówki czasowników w zależności od relacji między rozmówcami. W rozmowach biznesowych dominują dwa style: oficjalny styl hapsyo, używany w prezentacjach i przemówieniach, oraz uprzejmy styl haeyo, stosowany w codziennej rozmowie zawodowej. Forma poufała banmal w kontaktach służbowych z obcymi jest nie na miejscu.
Hierarchia w koreańskiej firmie jest bardzo czytelna, a tytuły stanowisk (np. bujang, czyli kierownik działu, czy sajang, czyli prezes) często zastępują nazwiska. Tłumacz powinien znać strukturę obu delegacji przed spotkaniem, żeby wiedzieć, kto jest decydentem i jak się do niego zwracać. Zapis koreański alfabetem hangul jest fonetyczny i łatwy do odczytania, ale słownictwo specjalistyczne zawiera wiele zapożyczeń z chińskiego i angielskiego, które tłumacz musi rozpoznać w wymowie koreańskiej.
Zobacz także: Tłumaczenia w parach obcy-obcy – jak przetłumaczyć rozmowę z niemieckiego na chiński bez polskiego?
Chiński, japoński i koreański w tłumaczeniu ustnym: porównanie
Poniższa tabela zestawia cechy trzech języków, które wpływają na przygotowanie i przebieg tłumaczenia ustnego.
| Cecha | Chiński (mandaryński) | Japoński | Koreański |
|---|---|---|---|
| Pismo | Znaki uproszczone lub tradycyjne | Kanji, hiragana, katakana | Alfabet hangul |
| Tony lub akcent | Cztery tony i ton neutralny | Akcent wysokościowy, bez tonów | Brak tonów w standardzie seulskim |
| Formy grzecznościowe | Głównie słownictwo i zwroty | Rozbudowany system keigo | Style mowy w końcówkach czasowników |
| Grupowanie liczb | Po cztery cyfry (wan, yi) | Po cztery cyfry (man, oku) | Po cztery cyfry (man, eok) |
| Szyk zdania | Podmiot, orzeczenie, dopełnienie | Czasownik na końcu zdania | Czasownik na końcu zdania |
| Odmiany do ustalenia przed zleceniem | Mandaryński czy kantoński | Zwykle standard tokijski | Zwykle standard seulski |
Szyk z czasownikiem na końcu zdania ma praktyczny skutek w tłumaczeniu symultanicznym z japońskiego i koreańskiego. Tłumacz musi poczekać, aż mówca dojdzie do orzeczenia, bo dopiero ono rozstrzyga, czy zdanie jest twierdzące, przeczące czy pytające. Opóźnienie względem mówcy jest więc zwykle większe niż przy parze angielski i polski.
Czytaj również: Tłumaczenia ustne z arabskiego – specyfika kulturowa w biznesie
Jaki tryb tłumaczenia ustnego wybrać na spotkanie z partnerem z Azji?
Na rozmowy w małym gronie najczęściej wybiera się tłumaczenie konsekutywne, a na konferencje z wieloma słuchaczami tłumaczenie symultaniczne w kabinie. Tryb konsekutywny wydłuża spotkanie, mniej więcej dwukrotnie, ale daje obu stronom czas do namysłu, co w kulturach Azji Wschodniej bywa zaletą, a nie wadą.
- Tłumaczenie konsekutywne sprawdza się w negocjacjach, audytach, rozmowach przy linii produkcyjnej i podczas kolacji biznesowych.
- Tłumaczenie szeptane pasuje, gdy jedna lub dwie osoby z delegacji potrzebują przekładu, a reszta sali mówi wspólnym językiem.
- Tłumaczenie symultaniczne wybiera się przy konferencjach, szkoleniach dla większych grup i walnych zgromadzeniach.
- Tłumaczenie przez język pośredni (relay) stosuje się, gdy na rynku brakuje tłumacza w bezpośredniej parze, np. polski i koreański w niszowej dziedzinie technicznej. Wtedy jedna kabina tłumaczy na angielski, a druga z angielskiego na polski.
Standardy zawodowe Międzynarodowego Stowarzyszenia Tłumaczy Konferencyjnych AIIC zakładają, że w kabinie pracuje co najmniej dwóch tłumaczy na język i że zespoły należy układać tak, by unikać systematycznego korzystania z relay (standardy zawodowe AIIC dotyczące składu zespołu). Przy parach z językami azjatyckimi, gdzie liczba tłumaczy jest mniejsza niż przy językach europejskich, warto zarezerwować zespół z dużym wyprzedzeniem.
Jak przygotować tłumacza do spotkania?
Najlepsze wyniki daje przygotowanie zaczęte kilka dni przed spotkaniem, a nie w drodze z lotniska. Tłumacz języka chińskiego czy japońskiego musi poznać nie tylko słownictwo branżowe, ale też nazwy własne, które w zapisie znakowym mogą mieć kilka odczytań.
- Przekaż agendę spotkania i listę uczestników z obu stron, z nazwiskami w oryginalnym zapisie i stanowiskami.
- Prześlij prezentacje, specyfikacje techniczne i projekt umowy, najlepiej w wersji, którą zobaczy druga strona.
- Przygotuj słowniczek nazw produktów, skrótów wewnętrznych i parametrów, których używa twoja firma.
- Ustal z tłumaczem cel rozmowy i tematy wrażliwe, np. reklamacje lub zmianę warunków dostaw.
- Zaplanuj przerwy. Tłumacz konsekutywny po dwóch godzinach intensywnej pracy potrzebuje odpoczynku, a w trybie symultanicznym zmiana w kabinie następuje zwykle co 20-30 minut.
- Zdecyduj, czy tłumacz ma towarzyszyć delegacji także podczas posiłków i zwiedzania zakładu, bo tam często zapadają nieformalne ustalenia.
Krótka rozmowa z tłumaczem przed wejściem na salę pozwala też ustalić drobiazgi: kto przedstawia uczestników, czy tłumacz ma tłumaczyć żarty i jak sygnalizować, że mówca powinien zrobić pauzę.
Tłumacz języka chińskiego, japońskiego i koreańskiego: jak sprawdzić kwalifikacje?
Kwalifikacje sprawdza się inaczej w przypadku tłumaczeń urzędowych, a inaczej przy spotkaniach biznesowych. Jeśli tłumaczenie odbywa się w sądzie, prokuraturze, u notariusza lub w urzędzie, potrzebny jest tłumacz przysięgły. Zgodnie z art. 13 ustawy z 25 listopada 2004 roku o zawodzie tłumacza przysięgłego jest on uprawniony między innymi do dokonywania tłumaczenia ustnego (tekst ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego). Liczba tłumaczy przysięgłych języka koreańskiego czy japońskiego w Polsce jest niewielka, dlatego termin czynności warto uzgodnić z wyprzedzeniem.
Przy spotkaniach handlowych liczy się przede wszystkim doświadczenie w danej branży i trybie pracy. Przed zleceniem dobrze jest zapytać o:
- wykształcenie kierunkowe, np. sinologię, japonistykę lub koreanistykę, oraz pobyty w kraju danego języka,
- doświadczenie w podobnych rozmowach (motoryzacja, elektronika, logistyka, prawo),
- pracę w kabinie, jeśli planujesz tłumaczenie symultaniczne,
- to, czy tłumacz jest rodzimym użytkownikiem języka polskiego czy azjatyckiego, bo od tego zależy, w którą stronę tłumaczy najpewniej.
Biura tłumaczeń pracujące według normy ISO 17100 mają obowiązek weryfikować kompetencje tłumaczy i dokumentować ich kwalifikacje. Dla samego tłumaczenia ustnego istnieje osobna norma ISO 18841, która opisuje wymagania wobec usług tłumaczenia ustnego i tłumaczy.
Najważniejsze informacje o tłumaczeniach ustnych z językami Azji Wschodniej
Zanim zarezerwujesz tłumacza, ustal odmianę języka (szczególnie przy chińskim), tryb pracy i dziedzinę rozmowy. W przypadku chińskiego zwróć uwagę na różnicę między mandaryńskim a kantońskim oraz na zapis znaków. Przy japońskim i koreańskim liczy się znajomość form grzecznościowych i hierarchii w firmie partnera, bo błędy w tej warstwie są dla gospodarzy bardziej widoczne niż drobna pomyłka w słownictwie.
Wszystkie trzy języki liczą duże wartości w grupach po cztery cyfry, więc kwoty i ilości warto zapisywać na bieżąco. A przy rzadszych parach językowych dobrze jest rozważyć tłumaczenie przez angielski jako rozwiązanie awaryjne, z pełną świadomością jego ograniczeń.
Planujesz negocjacje z dostawcą z Chin, audyt w japońskim zakładzie albo wizytę koreańskiej delegacji? Przygotuj krótki opis spotkania (termin, miejsce, liczba uczestników, temat i materiały) i wyślij zapytanie do biura tłumaczeń z własną bazą tłumaczy ustnych. Takie biuro dobierze tłumacza z wykształceniem kierunkowym i znajomością branży, także w parach obcy-obcy, np. japoński i niemiecki, a wycenę przedstawi jasno, bez ukrytych dopłat.
Najczęściej zadawane pytania
Czy tłumacz chińskiego zrozumie rozmówcę z Hongkongu?
Tłumacz mandaryńskiego porozumie się z rozmówcą z Hongkongu, jeśli ten przejdzie na mandaryński, co w kontaktach biznesowych zdarza się często. Swobodnej rozmowy po kantońsku nie zrozumie bez znajomości tej odmiany, dlatego przed zleceniem trzeba zapytać partnera, w jakim języku chce prowadzić spotkanie.
Czym różni się chiński uproszczony od tradycyjnego?
To dwa sposoby zapisu tych samych słów. Znaki uproszczone stosuje się w Chińskiej Republice Ludowej i Singapurze, a tradycyjne na Tajwanie, w Hongkongu i Makau. W tłumaczeniu ustnym różnica dotyczy głównie materiałów przygotowawczych, które tłumacz powinien otrzymać w wersji używanej przez drugą stronę.
Czy na spotkanie z Japończykami wystarczy tłumacz angielskiego?
Wystarczy, jeśli wszyscy uczestnicy z Japonii swobodnie mówią po angielsku, co w przypadku kadry zarządzającej międzynarodowych koncernów jest częste. Przy audytach technicznych, szkoleniach dla inżynierów i rozmowach z pracownikami fabryki lepiej sprawdza się tłumacz pracujący bezpośrednio z japońskim, bo ogranicza ryzyko nieporozumień.
Ile wcześniej zarezerwować tłumacza koreańskiego lub japońskiego?
Przy spotkaniach biznesowych bezpiecznie jest zgłosić zapytanie z kilkutygodniowym wyprzedzeniem, a przy konferencjach z tłumaczeniem symultanicznym jeszcze wcześniej. Tłumaczy tych języków jest w Polsce mniej niż tłumaczy angielskiego czy niemieckiego, a terminy targów i wizyt delegacji często się pokrywają.
Kiedy potrzebny jest tłumacz przysięgły języka chińskiego?
Tłumacz przysięgły jest potrzebny przy czynnościach urzędowych, np. podczas rozprawy sądowej, przesłuchania, aktu notarialnego czy zawarcia małżeństwa z udziałem cudzoziemca. W rozmowach handlowych nie jest wymagany prawem, ale część firm wybiera tłumacza przysięgłego przy podpisywaniu umów ze względu na jego odpowiedzialność zawodową.
